چكيده

پراكنش و ارزيابي ذخائر صدف هاي خوراكي در خط ساحلي بوشهر از در يك دوره يكساله از شهريور ماه 1387 تا 88 (موقعيت جغرافيائي ´38 ˚50 و ´27 ˚29 تا ´41 ˚52 و´ 17 ˚27) به اجرا گذاشته شد. اهداف اين تحقيق عبارت بودند از: شناسائي محل هاي تجمع صدف هاي خوراكي، تخمين زيتوده و محاسبه پارامترهاي رشد.

نمونه برداري هاي دوره اي ماهيانه و يا دو ماه يكبار در 7 منطقه، و در برخي از ماه هاي سال در 4 منطقه و در هنگام جزر كامل دريا انجام گرديد. در هر منطقه تعدادي نقاط در خطوط عرضي و به شكل شكسته (زيگزاگ)، به طوري كه كل منطقه را مورد پوشش قرار دهد، انتخاب گرديد. نمونه برداري با كودرات و در خطوط عرضي با پرتاب يك يا دو كوادرات (25/. متر مربع) به صورت تصادفي انجام گرديد. با توجه به مساحت هر منطقه تعداد كوادرات ها در مناطق مورد بررسي متفاوت بود. پس از جدا نمودن صدف هاي خوراكي (صدف زنده و كفه هاي خالي) و تعدادي از صدف هاي تزئيني از سنگريزه و ضايعات ديگر، نمونه ها شناسائي و شمارش شدند. براي اطمينان از شناسائي و كارهاي آزمايشگاهي بيشتر روي برخي از نمونه ها، تعدادي از آنها در كيسه هاي پلاستيكي جمع آوري و به آزمايشگاه پژوهشكده منتقل گرديد.

در اين تحقيق پراكنش گونه ها در مناطق مختلف با درصدگيري از كل نمونه بيان گرديده است. وابستگي گونه اي ميان مناطق و ايستگاه هاي نمونه برداري شده، با فرمول سورنسن (Sorensen) محاسبه گرديد.

ميانگين تعداد نمونه هاي صدف در هر كوادرات به عنوان تخميني از ميانگين ذخيره به منظور ارزيابي ذخائر بكار گرفته شد. تخمين كل هر ذخيره با توجه به نسبت مساحت كل منطقه به مساحت كوادرات (25/. متر مربع) و ضرب نمودن آن در ميانگين ذخيره در هر كوادرات، محاسبه گرديد. تخمين هاي زده شده با حدود اطمينان 95 در صد محاسبه گرديد. كليه محاسبات آماري در برنامه EXCEL انجام شده است.

طول تعدادي از گونه ها از دو طرف صدف از سمت چپ و راست، با كوليس و با دقت 1/. ميليمتر اندازه گيري شد. در برخي از گونه ها طول اندازه گيري شده جهت محاسبات پارمترهاي رشد و مرگ و مير استفاده گرديد. تجزيه و تحليل داده هاي طولي با استفاده از آخرين نسخه نرم افزار LFDA انجام گرديد.

تعدادي نمونه از صدف ملاليس (Solen brevis) اندازه گيري وزن و طول و محاسبه رابطه طول و وزن صدف به آزمايشگاه منتقل گرديد. در برخي از مناطق از رسوبات بستر سطحي در منطقه زيست (20-5 سانتيمتري) برخي از گونه هاي دو كفه اي نمونه برداري گرديد. در دوره نمونه برداري از مناطق شوري و درجه حرارت آب ثبت گرديد.

در منطقه مورد مطالعه 45 گونه و گروه گونه اي شناسائي گرديد. مهمترين مناطق پراكنش صدف زنده ملاليس (Solen brevis) در سواحل بوپاتيل، گسير، كالو، پيازي و بردخون شناسائي گرديد. منطقه پراكنش دو كفه اي ديگر، ونوس مخطط خشن (Paphia cor) در منطقه گسير به شكل زنده و كفه هاي خالي صدف در خط ساحلي بردخون ديده شد. منطقه كوچكي از آبهاي ساحلي گناوه بوسيله صدف محار مرواريد ساز (Pinctada radiata) چسبيده به صخره هاي ساحلي پوشيده شده بود. همچنين مهمترين مناطق پراكنش صدف هاي تزئيني در خطوط ساحلي گلستان و نايبند قرار گرفته بودند. كفه هاي خالي صدف دو كفه اي Trachycardium lacunosum در نوار ساحلي لاور ساحلي ديده شدند. گونه ها و يا گروه گونه اي ديگر صدف ها در فراواني هاي كمتر در طول دوره بررسي در منطقه مورد مطالعه ديده شدند.

پارامترهاي رشد در دو گونه صدف ملاليس و ونوس مخطط خشن، كه به صورت زنده نمونه برداري شده بودند تخمين زده شد. پارامترهاي رشد وان-برتالانفي در گونه ونوس مخطط خشن برابر با K = 0.8 در سال L¥ = 55 mm و t₀ = -0.45 و در صدف ملاليس K = 0.7 در سال ، L¥ = 120 mm و 0.35- = t₀تخمين زده شد. تخمين هاي زده شده مرگ و مير طبيعي (M) در ونوس مخطط خشن برابر با 57/. و در ملاليس 26/. بود. حداكثر سن در ونوس مخطط خشن 50 ماه و در ملاليس 54 ماه محاسبه گرديد.

ميانگين زيتوده ملاليس در منطقه بوپاتيل 25/3 صدف (1/1±) در هر كوادرات با حداكثر زيتوده در مهر ماه و حداقل در مرداد ماه تخمين زده شد. در صدف مرواريدساز محار در منطقه گناوه حداكثر زيتوده 5/60 صدف در 100 متر مربع در تير ماه و حداقل 3 صدف در 100 متر مربع در اسفند ماه تخمين زده شد. ميانگين زيتوده تخمين زده شده براي اين گونه 7/27 صدف در 100 متر مربع ( 2/24±) بود. زيتوده ونوس مخطط خشن در منطقه گسير تخمين زده شد. ميانگين زيتوده اين گونه 2/2± 8/8 صدف در كوادرات با حداكثر در بهمن ماه و حداقل در آبان ماه تخمين زده شد.

اين پروژه اولين تحقيق در خصوص پارامترهاي زيستي برخي از دو كفه ايها و پراكنش تعدادي از گونه هاي صدف در خطوط ساحلي بوشهر مي باشد. هرچند دانش بيولوژيكي در مورد صدف ها در منطقه مطالعه شده اندك مي باشد ولي اين تحقيق مي تواند اطلاعات مفيدي براي مديريت و برنامه ريزي هاي آينده در خصوص اين ذخائر فراهم نمايد.